Με αφορμή την 40ή επέτειο από το θάνατο της Ζακλίν Ροκ, μια σειρά από πορτρέτα της που ζωγράφισε ο Πικάσο θα δημοπρατηθούν στο Christie’s μέχρι τέλος Οκτωβρίου.
Όταν ο βιογράφος του Πικάσο, Τζον Ρίτσαρντσον, συνάντησε για πρώτη φορά την Ζακλίν Ροκ, τη θεώρησε «ελεύθερο πνεύμα». Δεν είναι, ωστόσο, ένα χαρακτηριστικό που συνήθως αποδίδεται στη δεύτερη σύζυγο και μακροχρόνια μούσα του Πικάσο. Μέσα της έβραζε ένας πυρήνας έντονης αφοσίωσης. Η ζωή της με τον Ισπανό ζωγράφο ήταν μια άσκηση υποταγής -σκεφτόταν συνεχώς τι θα τον ενδιέφερε και θα τον διασκέδαζε.
Ωστόσο, υπήρξε μια περίοδος — λίγα μόλις χρόνια στα μέσα της δεκαετίας του 1950 — κατά την οποία η Ροκ φαινόταν ανέμελη σαν κομφετί. Αφού άφησε τον πρώτο της σύζυγο στη Δυτική Αφρική, μετακόμισε στη Γαλλική Ριβιέρα με τη μικρή της κόρη για να ζήσει στην παραθαλάσσια πόλη Βαλαούρις, η οποία τότε βρισκόταν στην ακμή της ως ένα λαμπερό θέρετρο για πλέιμποϊ και καλλιτέχνες. Ο Μαρκ Σαγκάλ και ο ηθοποιός Ζαν Μαρέ ήταν γείτονές της.
Σαν πίνακας του Ντελακρουά
Η Ζακλίν είχε μια γοητεία που ξεπερνούσε τα μαύρα μαλλιά της, τα ζαφειρόχρωμα μάτια της και το ιριδίζον δέρμα της. Ήταν έξυπνη, μιλούσε τρεις γλώσσες και ήταν αυτοπεποίθητη και ανεμπόδιστη, ορμώντας κατά μήκος της Κορνίς με ένα παλιό Simca σαν τον Αλμπέρτο Ασκάρι στον αγώνα της ζωής του.
Όταν ο Πικάσο την είδε στο κεραμικό εργαστήριο Madoura το 1952, γοητεύτηκε από την ασυνήθιστη ομορφιά της.
Το πρόσωπό της θύμιζε πίνακα του Ντελακρουά: έμοιαζε με οδαλίσκη και ήθελε να τη ζωγραφίσει ως χαρακτήρα από το έργο «Γυναίκες της Αλγερίας στο διαμέρισμά τους». Την αποκαλούσε «Μαντάμ Ζ».
Πάμπλο Πικάσο (1881-1973), «Προφίλ της Ζακλίν με μαντίλι», 1955.
Μπέρδεμα
Η ερωτική τους σχέση ήταν περίπλοκη. Η Φρανσουάζ Ζιλό, με την οποία ο Πικάσο είχε δύο παιδιά, βρισκόταν ακόμα στη ζωή του, όμως ο φίλος του Πικάσο, Ζαν Κοκτώ, αναγνώρισε αμέσως τη δύναμη των συναισθημάτων τους, και όταν η Ζιλό έφυγε για το Παρίσι, η Ζακλίν πήρε τη θέση της.
«Δεν μπορεί κανείς να αφήσει αυτόν τον καημένο άντρα μόνο του έτσι, στην ηλικία του», είπε. «Πρέπει να τον φροντίσω».
Από εκείνη τη στιγμή, η Ζακλίν έγινε, σύμφωνα με τα λόγια του σουρεαλιστή συγγραφέα Μισέλ Λερίς, «διάχυτα πανταχού παρούσα».
Το πρόσωπό της θύμιζε πίνακα του Ντελακρουά: έμοιαζε με οδαλίσκη και ήθελε να τη ζωγραφίσει ως χαρακτήρα από το έργο «Γυναίκες της Αλγερίας στο διαμέρισμά τους». Την αποκαλούσε «Μαντάμ Ζ»
«Ρέει»
Από όλες τις ερωμένες του Πικάσο —και ήταν πολλές— η Ζακλίν είναι αυτή που έχει ζωγραφιστεί περισσότερο.
Εμφανίζεται και εξαφανίζεται από τους πίνακές του, αναλαμβάνοντας τον έναν ρόλο και μετά τον άλλο. Αν το ανθρώπινο σώμα ήταν το πιο διαχρονικό θέμα του Πικάσο, που αποδιδόταν και αναδιαμορφωνόταν ατέλειωτα, τότε η μορφή της Ζακλίν, πάνω απ’ όλα, αποτελεί την τελική του έκφραση.
«Η Ζακλίν έχει το χάρισμα να μεταμορφώνεται σε ζωγραφική σε απίστευτο βαθμό», έγραψε η φίλη του Πικάσο, Ελέν Παρμελίν. «Έχει μέσα της αυτή την υπέροχη δύναμη από την οποία τρέφεται ο ζωγράφος. Ρέει. Είναι φτιαγμένη γι’ αυτό, δίνει τον εαυτό της, αφιερώνεται και πεθαίνει εν ώρα υπηρεσίας, αν και ζει συνεχώς».
«Είναι το σώμα της που μπορούμε να εξερευνήσουμε πιο διεξοδικά και πιο οικεία από οποιοδήποτε άλλο σώμα στην ιστορία της τέχνης», έγραψε ο Ρίτσαρντσον στο βιβλίο του, Late Picasso
Πάμπλο Πικάσο (1881-1973), Nu couché, 1969.
Το σώμα της
Ένα από τα έργα που αποτυπώνει καλύτερα τη γοητεία της είναι το «Nu couché» (1969), από τη συλλογή της αείμνηστης Ελβετίδας εμπόρου τέχνης και συλλέκτριας Άντζελα Ρόζενγκαρτ.
Το αισθησιακό σώμα της Ζακλίν, νωχελικό και ερωτικό, αποτυπώνεται με έντονες σκούρες γραμμές, αποκαλύπτοντας τη δύναμη της προσωπικότητάς της.
«Είναι το σώμα της που μπορούμε να εξερευνήσουμε πιο διεξοδικά και πιο οικεία από οποιοδήποτε άλλο σώμα στην ιστορία της τέχνης», έγραψε ο Ρίτσαρντσον στο βιβλίο του, Late Picasso.
Αν το «Nu couché III» παρουσιάζει την Ζακλίν στην πιο εκπληκτική ομορφιά της, τότε μια σειρά λινογραφιών αποκαλύπτει πόσο πολύ μπορούσε ο Πικάσο να χειραγωγεί τα χαρακτηριστικά της, παραμορφώνοντας και υπερβάλλοντας το προφίλ της — όπως στο κυβιστικό έργο του 1959 «Portrait de Jacqueline accoudée», όπου απεικονίζεται στην πιο αινιγματική της μορφή.
Οδαλίσκη και κυρία του σπιτιού
Ο Πικάσο συχνά συνέδεε τα χρώματα με τις μούσες του, με πιο γνωστό ίσως το μωβ που χρησιμοποίησε στα πορτρέτα της Μαρί-Τερέζ Βάλτερ. Για την Ζακλίν, επέλεξε το κίτρινο, το πράσινο, το μαύρο και το κόκκινο — χρώματα εμπνευσμένα από το πρώτο τους κοινό σπίτι, τη «La Californie», στους λόφους πάνω από τις Κάννες.
Ήταν ένα μέρος που ο Πικάσο αγαπούσε για την οριενταλιστική του ατμόσφαιρα, όπου η Ζακλίν μπορούσε να είναι ταυτόχρονα κυρία του σπιτιού και οδαλίσκη.
Το «Femme Nu III», του 1964, ζωγραφίστηκε αφού μετακόμισαν στο Μουζέν, όμως τα χρώματα της «La Californie» παρέμειναν αναπόσπαστο μέρος του χαρακτήρα της.
Το αναπόφευκτο
Ωστόσο, παρά όλη την ευτυχία τους, το ζευγάρι γνώριζε ότι ο χρόνος τελείωνε. Καθώς ο Πικάσο έβλεπε τον θάνατο κατάματα, ζωγράφιζε τη Ζακλίν σε πένθος.
Στο έργο του 1972 «Nu assis», απεικονίζει τη σύζυγό του ως πενθούσα χήρα, που οργίζεται ενάντια στο φως: ένα ανίερο πλάσμα, εκδικητικό και αυτο-υποδουλωμένο, με το κεφάλι της να μοιάζει με μια κραυγή με ανοιχτό στόμα.
Πάμπλο Πικάσο (1881-1973), Nu assis, 1972.
Το 1955, σαν να προμηνύει την αναπόφευκτη τραγωδία, ο Πικάσο δημιούργησε μια λινογραφία που αποτύπωνε μια πτυχή της προσωπικότητας της Ζακλίν που σπάνια φαινόταν δημόσια, παρουσιάζοντάς την ως εύθραυστη και εξαιρετικά ευάλωτη.
Όταν ο Γουίλιαμ Ρούμπιν, επιμελητής στο MoMA της Νέας Υόρκης, είδε το έργο «Profil de Jacqueline au foulard», εντυπωσιάστηκε από τη δύναμή του, σημειώνοντας ότι η Ζακλίν που απεικόνιζε ήταν αυτή που «συχνά συναντούσε κανείς στο Μουγκέν μετά το θάνατο του Πικάσο.
«Κανένα άλλο πορτρέτο, σε οποιοδήποτε άλλο μέσο, δεν αποτυπώνει τόσο απόλυτα αυτές τις τραγικές πτυχές της φύσης της».
Υποδύναμη
Μετά το θάνατο του Πικάσο, το 1973, η Ζακλίν έμεινε αβοήθητη και ανίκανη να πλοηγηθεί στα ταραγμένα νερά της κληρονομιάς του. Αποσύρθηκε από την κοινωνία. Είχε ζήσει εξ ολοκλήρου για τον Πικάσο και βρήκε τη ζωή χωρίς αυτόν αφόρητη.
Ωστόσο, όπως θυμήθηκε η φίλη της, η δημοσιογράφος Πεπίτα Ντουπόν, στα τελευταία χρόνια της ζωής της Ζακλίν, εκείνο το ελεύθερο πνεύμα μπορούσε ακόμα να βρεθεί στο τιμόνι της Porsche της, επιταχύνοντας μέσα στην γαλλική ύπαιθρο, διασχίζοντας τον αέρα με ένα βροντερό γουργούρισμα της μηχανής.
*Με στοιχεία από christies.com
