Η ατζέντα του Τραμπ στην εξωτερική πολιτική έχει βαλτώσει. Το αποδεικνύουν οι δηλώσεις Σι, στη συνάντησή τους, αλλά και η απροκάλυπτη κριτική που του ασκήθηκε στον ΟΗΕ. Πολύ περισσότερο, ακόμη μια αποτυχία στο Ουκρανικό.
Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η ομιλία του προέδρου των ΗΠΑ στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ είχε έναν και μόνο σκοπό. Ο Ντόναλντ Τραμπ ήθελε να αποδείξει ότι παραμένει ισχυρός και πως ο ρόλος του στη διεθνή σκηνή είναι αυτός ενός «πλανητάρχη».
Επανέλαβε τον ισχυρισμό ότι έχει τελειώσει οκτώ πολέμους, πράγμα αναληθές. Δήλωσε νικητής στη Βενεζουέλα, επικαλούμενος τη λέξη «λάφυρα» σχετικά με το πετρέλαιό της. Και εξαπέλυσε ξανά την απειλή να «εξολοθρεύσει» το Ιράν. Δήλωση που από μόνη της αρκεί να δείξει ότι η λέξη «διεθνές δίκαιο» δεν εμπεριέχεται στο λεξιλόγιό του. Άφησε επίσης να εννοηθεί ότι ο αμερικανικός στρατός μπορεί ξανά να βοηθήσει στην επίτευξη των διεθνών στόχων της κυβέρνησης Τραμπ.
Αλλά ο Ντόναλντ Τραμπ, δεν τα κατάφερε… Μόνο ο Χαβιέρ Μιλέι, της Αργεντινής, βρέθηκε να του πλέξει το εγκώμιο.
Ο Σι Τζινπίνγκ, στο επίσημο δείπνο στον Λευκό Οίκο / REUTERS/Evelyn Hockstein
Προβλήματα εντός και εκτός για τον Τραμπ
Τίποτα δεν μπορεί να κρύψει ότι ο Αμερικανός πρόεδρος μαστίζεται από προβλήματα στο εσωτερικό και στο εξωτερικό. Και μάλιστα ενάμιση μήνα από της ενδιάμεσες εκλογές.
Ο πόλεμος που ξεκίνησε με το Ισραήλ στο Ιράν διευρύνεται, πλήττοντας τη διεθνή οικονομία, αλλά και την αμερικανική. Κυρίως τα νοικοκυριά. Ο πόλεμος του Τραμπ στη Μέση Ανατολή έχει αυξήσει τις τιμές της βενζίνης και του ντίζελ στις ΗΠΑ. Οι σχέσεις του με τους συμμάχους της χώρας επιδεινώνονται διαρκώς (δασμοί, ΝΑΤΟ, προσβλητική ρητορική). Και η κούρσα για την τεχνητή νοημοσύνη με την Κίνα, για την ώρα δεν έχει νικητή.
Την ίδια στιγμή, όπως επισημαίνει και ο Economist, η ηγεμονία των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή, επί Ντόναλντ Τραμπ, τελειώνει. Γιατί, για πρώτη φορά αφότου οι Μεγάλες Δυνάμεις διαμέλισαν την Οθωμανική Αυτοκρατορία, η συνολική τάξη πραγμάτων στη Μέση Ανατολή δεν θα επιβάλλεται πλέον από μακριά. Και ας απειλεί ότι θα «εξολοθρεύσει το Ιράν». Άλλωστε, ήδη οι ΗΠΑ φαίνονται αποφασισμένες να μειώσουν τη στρατιωτική παρουσία τους εκεί.
Μικρό το καλάθι της συνάντησης Τραμπ-Σι
Το Reuters επισημαίνει ότι η συνάντηση Τραμπ με τον Κινέζο ομόλογό του στην πραγματικότητα ήταν χωρίς ουσία. Ο Σι Τζινπίνγκ φάνηκε να είναι σε ισχυρότερη θέση από τον Αμερικανό πρόεδρο, καθώς διευρύνει τις εμπορικές συνεργασίες με τον υπόλοιπο κόσμο. Ενώ οι ΗΠΑ –και ο ίδιος ο Τραμπ- προσπαθούν να μαζέψουν τις συνέπειες του πολέμου στο Ιράν.
Μετά τη συνάντηση, και αφού ο Σι μίλησε ξανά για την παγίδα του Θουκυδίδη, ο Ντόναλντ Τραμπ δεν είχε ουσιαστικά να ανακοινώσει τίποτα. Έγραψε στο Truth Social: «Μια πολύ παραγωγική συνάντηση με τον Πρόεδρο Σι, τόσο για τις ΗΠΑ όσο και για την Κίνα. Θα συμβούν σπουδαία πράγματα. Όπως σχεδόν όλοι οι άλλοι, έτσι και εκείνος φάνηκε να προτιμά να αποκαλεί την “Τεχνητή Νοημοσύνη” —ένας όρος ατυχής και ανακριβής— με ένα όνομα πολύ πιο ακριβές και σημαντικό: “ΥΠΕΡ-ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ”. Θα ήταν όντως “ΣΟΥΠΕΡ”! Όλοι συμφώνησαν σε αυτό χθες το βράδυ. Πρόεδρος ΝΤ. ΤΖ.Τ».
Και όμως, τα ζητήματα που συζητήθηκαν ήταν πραγματικά ακανθώδη ζητήματα: η τεχνητή νοημοσύνη, το εμπόριο, η Ταϊβάν και το Ιράν. Το μόνο απτό αποτέλεσμα ήταν η δίμηνη παράταση μιας εμπορικής εκεχειρίας, η οποία επρόκειτο να λήξει τον Νοέμβριο.
Και ενώ ο Τραμπ απέφυγε να μιλήσει για τυχόν διαφορές ΗΠΑ-Κίνας, τα ΜΜΕ στο Πεκίνο ανέφεραν ότι κεκλεισμένων των θυρών ο Σι τον προέτρεψε να αντιταχθεί στην ανεξαρτησία της Ταϊβάν. Πολλοί αναρωτήθηκαν πού είναι η επιθετική προσέγγιση του Αμερικανού προέδρου για δασμούς, σπάνιες γαίες κ.λπ.
Έπεσε σε τοίχο;
Σύμφωνα με τον Μπρετ Μπρούεν, σύμβουλο εξωτερικής πολιτικής στην κυβέρνηση Ομπάμα, είπε στο Reuters: «Ο Τραμπ βλέπει τον εαυτό του ως τον ηγέτη που θα επαναφέρει τον κόσμο σε μια κατάσταση όπου η ισχύς επιβάλλει το δίκαιο. Αλλά είναι αξιοσημείωτο ότι είναι εντελώς αμφίρροπος όσον αφορά τον Σι Τζινπίνγκ και την ανερχόμενη κινεζική δύναμη».
Αξιωματούχος του Λευκού Οίκου απέρριψε την ιδέα ότι η εξωτερική πολιτική του Τραμπ έχει πέσει σε τοίχο. Είπε στο Reuters ότι οι δηλώσεις του στον ΟΗΕ «υπογράμμισαν τις διάφορες νίκες του στην προώθηση των αμερικανικών συμφερόντων σε όλο τον κόσμο». Μεταξύ αυτών, ότι απέτρεψε το Ιράν από το να αποκτήσει πυρηνικά όπλα. Παρά το γεγονός ότι η Τεχεράνη έλεγε πάντα ότι το πυρηνικό της πρόγραμμα έχει ειρηνικούς σκοπούς.
Ιράν: ένας πόλεμος σε αδιέξοδο
Όσο και αν ο Ντόναλντ Τραμπ διατείνεται ότι οι ΗΠΑ πέτυχαν τους στόχους τους στο Ιράν, δεν μπορεί να πείσει. Ο πόλεμος διαρκεί ήδη επτά μήνες. Έχει διαταράξει τον ενεργειακό εφοδιασμό όλου του πλανήτη. Και πλέον εξαπλώνεται και σε άλλες χώρες. Το Ιράν, παρά την οικονομική και στρατιωτική πίεση, δεν υποχωρεί. Και ο πόλεμος καθίσταται η πλέον δυσεπίλυτη πρόκληση εξωτερικής πολιτικής του Τραμπ.
Όσο και αν ο Αμερικανός πρόεδρος κραυγάζει ότι η «Αμερική επέστεψε πιο δυνατή από ποτέ», τα αδιέξοδα αυξάνονται. Και θα μπορούσε να πληρώσει γι’ αυτό στις ενδιάμεσες εκλογές. Οι Ρεπουμπλικάνοι φαίνεται ότι δύσκολα θα κρατήσουν τον έλεγχο του Κογκρέσου. Με ό,τι θα σημάνει αυτό για τη δυνατότητά του να περνάει νόμους και να επιβάλλει τη θέλησή του.
Οι σύμμαχοι γυρνούν την πλάτη
Επίσης, οι περισσότεροι Ευρωπαίοι και Ασιάτες σύμμαχοι έχουν ήδη απορρίψει τα αιτήματα του Τραμπ για βοήθεια για τη σύγκρουση με το Ιράν. Την οποία ξεκίνησε χωρίς να τους συμβουλευτεί. Και επιμένουν να καταγγέλλουν τη διεθνή συμπεριφορά του. Έστω και αν δεν αναφέρουν το όνομά του.
Από την ομιλία του Ντόναλντ Τραμπ στον ΟΗΕ / REUTERS/MIKE SEGAR/File Photo
Ο Εμανουέλ Μακρόν προειδοποίησε κατά μιας παγκόσμιας «επιστροφής στον νόμο της ζούγκλας». Ο Γάλλος πρόεδρος είπε ότι οι χώρες καλούνταν να επιλέξουν ανάμεσα σε έναν κόσμο που διέπεται από την ισχύ και τον εξαναγκασμό και μια «πολιτισμένη διεθνή κοινωνία».
Ο πρόεδρος της Βραζιλίας, Λουίς Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα κατήγγειλε την ξένη παρέμβαση στις εκλογές της χώρας του τον Οκτώβριο. «Δεν χρειαζόμαστε αεροπλανοφόρα να περιπολούν στα ύδατά μας· χρειαζόμαστε συνεργασία για να ανακόψουμε τη ροή όπλων και χρημάτων που τροφοδοτούν το έγκλημα», είπε.
Το σχόλιο αξιωματούχου του Λευκού Οίκου, που μίλησε υπό το καθεστώς της ανωνυμίας, ήταν ότι ο Τραμπ «δεν ενδιαφέρεται για εντυπωσιασμούς αλλά για αποτελέσματα». Και πως τα δημόσια σχόλια ορισμένων ηγετών δεν συνάδουν με όσα έλεγαν στον πρόεδρο κατ’ ιδίαν.
Από αποτυχία σε αποτυχία
Μια ακόμη σειρά από γεγονότα είναι ενδεικτική ότι η επιρροή του Ντόναλντ Τραμπ δεν αυτή που ο ίδιος νομίζει.
Η προσπάθειά του Τραμπ να ασκήσει πιέσεις στην Ουκρανία και τη Ρωσία, να συμφωνήσουν έστω και σε μια περιορισμένη εκεχειρία στον τομέα της ενέργειας, δεν βρήκε ιδιαίτερη ανταπόκριση.
Η συμφωνία με τη Δανία και τη Γροιλανδία, την οποία διαφήμιζε ως τεράστια επιτυχία, δεν έφερε τη διευρυμένη αμερικανική στρατιωτική παρουσία στο τεράστιο νησί της Αρκτικής. Και φυσικά υπολείπεται κατά πολύ της αρχικής του απαίτησης να «αποκτήσει την κυριότητα» της περιοχής. Πολλώ δε μάλλον της απειλής του —εφόσον χρειαζόταν— να την καταλάβει με τη βία από μια σύμμαχο χώρα του ΝΑΤΟ.
Ο Ίαν Μπρέμερ, πρόεδρος του Eurasia Group, περιέγραψε ως εξής τις εξελίξεις:
«Πριν από έναν χρόνο, ελάχιστες χώρες τολμούσαν να εναντιωθούν στον Τραμπ. Τώρα, ο Καναδάς, η Ευρώπη, η Κίνα, το Ιράν, η Ρωσία και άλλες χώρες είναι πολύ πιο πρόθυμες να πουν όχι», έγραψε στο Χ.
Άλλωστε, από ό,τι φαίνεται, ούτε την τεχνητή νοημοσύνη δεν μπορεί να μετονομάσει σε «υπερ-νοημοσύνη».
